مسجد جامع سمنان، کهن‌ترین اثر تاریخی شهر

مسجد جامع سمنان را می‌توان کهن‌ترین اثر معماری پس از اسلام در شهر سمنان دانست که در طول زمان تا به امروز تغییرات بسیاری داشته است.

مسجد جامع سمنان، کهن‌ترین اثر تاریخی شهر

مسجد جامع در معماری به مسجدی می‌گویند که در هر شهر برای اجتماع مردم توسط حاکمان تاسیس می‌شده و نمازهای گروهی مهم مانند نماز جمعه و نماز عید در آن اقامه می‌شوند، به همین علت در مقیاس بزرگتر ساخته می‌شوند. کارکرد این مساجد با قصد گردهمایی‌ها، مکان برپایی نمازجمعه و نماز عید فطر و قربان است. در ایران مسجد جامع را مسجد جمعه و مسجد آدینه هم می‌گفتند. آنچه جالب به نظر می‌رسد این است که معمولا مساجد جامع بر روی بازمانده‌های آتشکده‌های زرتشتی ساخته شده‌اند. مسجد جامع سمنان یکی از آثار تاریخی باارزش و قدیمی شهر سمنان است. این مسجد در طول زمان تغییرات بسیاری داشته است. بسیاری براین عقیده‌اند مسجد جامع سمنان در قرن نخست هجری و بر روی خرابه‌های آتشکده بنا شده است. مسجد جامع سمنان در طول تاریخ از لحاظ مذهبی، فرهنگی و اجتماعی از ارزش و اعتبار بالایی برخوردار بوده است. سبک معماری مسجد به گفته پیرنیا شیوه معماری آذری بنا شده است.

در کتاب مرات البلدان صنیع‌الدوله آمده است: در زمان خلافت علی بن ابیطالب، ایشان فرمودند از کوفه تا بخارا هزار و یک مسجد بنا کنند، در حکومت عبدالله بن عمر، ثروتمندان سمنان مسجد کنونی شهر را ساختند ولی این بنا دارای چندان شکوهی نبود. پس از آن بارها افراد زیادی بر بنای ابتدایی افزودند، برای مثال، گنبد باختری و شبستان شمالی را با مار خواجه‌وند، ابوسعید سمنانی و خواجه نظام‌الدین در دوران سلطنت سنجر سلجوقی ساختند و شبستان جنوبی را شیخ رکن‌الدین علاالدوله سمنانی در زمان وزارت ارغون خان بنا کرد و چون خرابی به وجود آمده بود، در زمان فتحعلی شاه، ذوالفقارخان به تجدید آن پرداخت.

مسجد جامع سمنان قدیمی‌ترین اثر تاریخی و معماری شهر سمنان است که شاخصه‌های معماری قرون اولیه اسلامی تا پایان قرون میانه را می‌توان در آن مشاهده کرد

مسجد خاوری را خواجه کیقباد بن ملک شرف الدین سمنانی ساخت. ایوان متصل به گنبد که ایوان آجری رفیع و بلند مسجد است و ارتفاع بیش از ۲۱متر دارد در زمان سلطنت شاهرخ تیموری و به وسیله وزیرش خواجه شمس‌الدین علی بالیجه سمنانی و با استفاده از مال خالص وی ساخته شده است. در قسمت فوقانی ایوان و بر بدنه آن کتیبه‌ای از کاشی وجود دارد که از ضلع شمالی ایوان شروع شده و پس از گذشتن از ضلع غربی تا انتهای جنوبی ادامه می‌یابد. دهنه ديوان ۱۰٫۴۰ متر و در پشت آن مقصوره اي مربع شكل به طول و عرض ۱۴ قدم و به ارتفاع بيش از ۱۴٫۵ متر وجود دارد كه توسط گنبد سلجوقی پوشيده شده است و از طريق دو درب كوچك طرفين محراب ايوان به صحن مسجد و با چند درب بزرگ و كوچك به شبستان‌های اطراف راه می‌يابد. در پایین این کتیبه چند لوح سنگی بزرگ دیده می‌شود که مهمترین آنها دو لوحی است که مشتمل است بر فرمان‌های پادشاهان صفویه که برای اطلاع قاطبه اهالی سمنان در ایوان نصب کرده‌اند.

 

منبع : کجارو